ગુજરાત સરકારમાં ફિક્સ પે: ઇતિહાસ, કારણો, કોર્ટ કેસ અને કર્મચારીઓ પર અસર – સુપ્રીમ કોર્ટ માં SPL અને તેનો ચુકાદો!(oct-૨૦૨૫)

નમસ્કાર, મિત્રો! ગુજરાત સરકારી કર્મચારીઓ માટે ફિક્સ પે વ્યવસ્થા એક વિવાદાસ્પદ વિષય રહ્યો છે. આ વ્યવસ્થા કર્મચારીઓને ન્યાયી પગારથી વંચિત રાખે છે અને તેમના જીવનને અસર કરે છે. આ બ્લોગમાં આપણે જાણીશું તેનો ઇતિહાસ, કેમ લાગુ કરવામાં આવી, હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા, કર્મચારીઓ પર અસર અને જો સુપ્રીમ કોર્ટ કર્મચારીઓના હકમાં ચુકાદો આપે તો 2005થી અત્યાર સુધીના આરિયર્સ કેટલા મળી શકે. ચાલો, સરળ ગુજરાતીમાં સમજીએ!

ફિક્સ પે વ્યવસ્થાનો ઇતિહાસ: 2006થી શરૂઆત

ગુજરાત સરકારે ફિક્સ પે વ્યવસ્થા 16 ફેબ્રુઆરી, 2006ના રોજ નાણાકીય વિભાગના ઠરાવ (GR) દ્વારા લાગુ કરી હતી.4374e8e838dc તે સમયે નરેન્દ્ર મોદી મુખ્યમંત્રી હતા. આ વ્યવસ્થા ક્લાસ-3 અને ક્લાસ-4ના પદો (જેમ કે પોલીસ કોન્સ્ટેબલ, કલાર્ક, પીઓન, વિદ્યાસહાયક, નર્સ વગેરે) માટે લાગુ થઈ, જેમાં નવા નિમાણાવતા કર્મચારીઓને 5 વર્ષ માટે નિશ્ચિત (ફિક્સ) પગાર આપવામાં આવે. પછી તેઓને નિયમિત પગાર સ્કેલમાં સ્થિર કરવામાં આવે.

2006-2014: ફિક્સ પેમાં વધારો થતો રહ્યો, પરંતુ તે પણ મર્યાદિત હતો. ઉદાહરણ: 2014માં 37-58% વધારો, જેનાથી રાજ્ય પર ₹360 કરોડનો વધારાનો બોજ પડ્યો.

2017: સાતમા પગાર પંચ અંતર્ગત 64-124% વધારો, ₹1,300 કરોડના વાર્ષિક ખર્ચ સાથે. 1.18 લાખ કર્મચારીઓને લાભ.

2023: 30% વધારો, ₹548 કરોડના ખર્ચ સાથે. 61,560 કર્મચારીઓને લાભ થયો.

2025: ટીએ/ડીએમાં વધારો; 12 કલાકથી વધુ કામ માટે ₹400 ડીએ.

આ વ્યવસ્થા હજુ પણ ચાલુ છે, પરંતુ કર્મચારીઓ તેને બંધ કરવાની માંગ કરે છે.

કેમ લાગુ કરવામાં આવી? કર્મચારીઓને શા માટે બંધ કરવાની માંગ કરે છે?

ફિક્સ પે વ્યવસ્થા રાજ્યની ખર્ચ ઘટાડવાની (ઓસ્ટરિટી) નીતિનો ભાગ હતી.એવું કહેવામાં આવે છે કે 2006માં રાજ્યના બજેટ પર દબાણ હતું, તેથી નવા નિમાણોમાં પગારને નિશ્ચિત રાખીને ખર્ચ બચાવવા માટે આ લાગુ કરવામાં આવી. કર્મચારીઓને 5 વર્ષ પછી નિયમિત પગાર મળે, પરંતુ તે દરમિયાન DA, HRA જેવા લાભો નથી મળતા. આનાથી રાજ્યને બચત થાય, પરંતુ કર્મચારીઓને નુકસાન થાય – તેઓ નજીકના નિયમિત કર્મચારીઓ કરતા ઓછા કમાય છે, જે 'સમાન કામ માટે સમાન પગાર'ના સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન છે.

હાઈકોર્ટના ચુકાદા: કર્મચારીઓના હકમાં મોટા નિર્ણયો

ગુજરાત હાઈકોર્ટે ફિક્સ પેને વારંવાર પડકાર્યું છે:

2012: PILમાં હાઈકોર્ટે કહ્યું કે ફિક્સ પે 'મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન' છે અને 'સમાન કામ માટે સમાન પગાર'નું ભંગે છે. તમામ ફિક્સ પે કર્મચારીઓને પગાર પંચના પગાર આપવાનો આદેશ. પરંતુ રાજ્ય સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટ માં પીટીશન કરી અને હાઇકોર્ટ આદેશ ને અટકાવ્યો.

સુપ્રીમ કોર્ટ ની SPL નું લેટેસ્ટ અપડેટ :

૨૯/૧૦/૨૦૨૫ ની લેટેસ્ટ અપડેટ પ્રમાણે આવતા ટૂંક જ સમય માં સુપ્રીમ કોર્ટ ની ચુકાદો આવશે કેમ કે ૨૩/૦૯/૨૦૨૫ની સુનવણી માં સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય સરકાર ને અન્ય ટાઈમ અને સ્ટે આપવા માટે નકાર્યું અને આગળ કોઈ નવી તારીખ નહી આપવામાં આવે હવે સુનવણી થશે તેની તૈયારી સાથે આવવા જણાવેલ હતું. (Source: https://x.com/Gujaratupda/status/1983455173101105577?t=X7c6wUy9HRATZ2UR0geClQ&s=19)

સુપ્રીમ કોર્ટના SPL: કર્મચારીઓની આશા

સુપ્રીમ કોર્ટમાં SPL (સ્પેશિયલ લીવ પિટિશન) પેન્ડિંગ છે, જેમ કે SPL 14124-14125/2012 (PIL 49/2011થી ઉદ્ભવતી). આ કેસમાં કર્મચારીઓએ ફિક્સ પેને આર્ટિકલ 14, 16, 23 (સમાનતા, નોકરીનો અધિકાર, બોન્ડેડ લેબર)ના ઉલ્લંઘન તરીકે પડકાર્યો છે.

2025નો મહત્વનો ચુકાદો: કોન્ટ્રાક્ચ્યુઅલ એસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર્સ માટે હાઈકોર્ટના નકારાત્મક ચુકાદાને રદ કરીને પગાર સમાનતા આપી. કહ્યું કે 'ગુરુ બ્રહ્મા' કહીને શિક્ષકોને ઓછો પગાર આપવો અન્યાય છે. આનાથી ફિક્સ પે કર્મચારીઓને આશા મળી.

જો SPLમાં અનુકૂળ ચુકાદો આવે, તો 4 લાખથી વધુ કર્મચારીઓને લાભ થશે.

કર્મચારીઓ પર અસર: આર્થિક અને માનસિક તણાવ

ફિક્સ પેથી કર્મચારીઓને ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે:

આર્થિક: નિયમિત કર્મચારીઓ કરતા 30-50% ઓછો પગાર, DA/HRA નથી.  કર્મચારીને ઘર ખર્ચ માટે તકલીફ. પરિણામે, કુટુંબનું જીવનધોરણ ઘટે, લોન ન ચૂકવી શકે.

માનસિક: 'શોષણ' અને 'અસમાનતા'ની લાગણી. પ્રોટેસ્ટ અને કોર્ટ કેસોમાં સમય અને પૈસા વેડફાય છે.

લાંબા ગાળાની: પ્રમોશન અને પેન્શનમાં વિલંબ, જે નિવૃત્તિ પછીના જીવનને અસર કરે.

જો સુપ્રીમ કોર્ટ કર્મચારીઓના હકમાં ચુકાદો આપે તો 

આ ચુકાદો રાજ્યને ન્યાયી બનાવશે, પરંતુ બજેટ પર દબાણ પણ વધશે. કર્મચારીઓ 'સમાન કામ, સમાન પગાર'ની માંગ કરે છે. જે તેમનો હક છે.તમારો અનુભવ શું છે? કોમેન્ટ કરો. વધુ અપડેટ્સ માટે ફોલો કરો! જય હિંદ!